In Sanskrit, Words are known as शब्दाः (śabdāḥ). There are three grammatical genders, three grammatical numbers and eight cases. The ending of the words are decided according to their grammatical gender, number and case which, when combined create a specific meaning.

Word Cases – In Sanskrit, these are known as शब्दरूपाणि (śabdarūpāṇi). They change according to the end of each word.

Prakrutih – This is the ending of each word. Each word can end with a vowel or a consonant. Some word endings are rare, but still we will be sharing them with you.

Grammatical Genders – In Sanskrit, these are known as लिङ्गानि (liṅgāni), namely, पुल्लिङ्गम् (Masculine Gender). स्त्रीलिङ्गम् (Feminine Gender), and नपुंसकलिङ्गम् (Neuter Gender). In the masculine and feminine genders, not necessarily only living things will be there, non-living things are also present. In the neuter gender, some words such as ‘Mitra’ are present, which are used for some person.

Grammatical Numbers – In Sanskrit, these are known as वचनानि (vacanāni), namely, एकवचनम् (Singular), द्विवचनम् (Dual), and बहुवचनम् (Plural).

Vibhaktayah/Karakah – This is a detailed explanation of what are the uses of cases in Sanskrit and what they mean.

Indiclinables – In Sanskrit, these are known as अव्ययाः (avyayāḥ). No matter how the sentence is, these words’ forms will never change and they always remain the same.

Upapada-Vibhaktayah – These are some special words. Whenever a word is used with respect to them, that word’s Vibhakti will not be according to logic, but according to a special rule. The same is true for verbs, but here we are just going to share with you the words.

अकारन्ताः/आकारान्ताः श्ब्दरूपाणि (akārantāḥ/ākārāntāḥ śbdarūpāṇi)

‘देव’ अकारान्तः पुल्लिङ्गम् शब्दः

एकवचनम्द्विवचनम्बहुवचनम्विभक्तिः
देवःदेवौदेवाःप्रथमा
देवम्देवौदेवान्द्वितिया
देवेनदेवाभ्याम्देवैःतृतीया
देवायदेवाभ्याम्देवेभ्यःचतुर्थी
देवात्देवाभ्याम्देवेभ्यःपञ्चमी
देवस्यदेवयोःदेवानाम्षष्ठी
देवेदेवयोःदेवेषुसप्तमी
हे देव!हे देवौ!हे देवाः!सम्बोधनम्

‘माला’ आकारान्तः स्त्रीलिङ्गम् शब्दः

एकवचनम्द्विवचनम्बहुवचनम्विभक्तिः
मालामालेमालाःप्रथमा
मालाम्मालेमालाःद्वितिया
मालयामालाभ्याम्मालाभिःतृतीया
मालायैमालाभ्याम्मालाभ्यःचतुर्थी
मालायाःमालाभ्याम्मालाभ्यःपञ्चमी
मालायाःमालयोःमालानाम्षष्ठी
मालायाम्मालयोःमालासुसप्तमी
हे माले!हे माले!हे मालाः!सम्बोधनम्

‘वन’ अकारान्तः नपुंसकङ्गम् शब्दः

एकवचनम्द्विवचनम्बहुवचनम्विभक्तिः
वनम्वनेवनानिप्रथमा
वनम्वनेवनानिद्वितिया
वनेनवनाभ्याम्वनैःतृतीया
वनायवनाभ्याम्वनेभ्यःचतुर्थी
वनात्वनाभ्याम्वनेभ्यःपञ्चमी
वनस्यवनयोःवनानाम्षष्ठी
वनेवनयोःवनेषुसप्तमी
हे वन!हे वने!हे वनानि!सम्बोधनम्

इकारान्तः/ईकारान्तः शब्दाः (ikārāntaḥ/īkārāntaḥ śabdāḥ)

‘मुनि’ इकारान्तः पुल्लिङ्गम् शब्दः

एकवचनम्द्विवचनम्बहुवचनम्विभक्तिः
मुनिःमुनीमुनयःप्रथमा
मुनिम्मुनीमुनीन्द्वितिया
मुनिनामुनिभ्याम्मुनिभिःतृतीया
मुनयेमुनिभ्याम्मुनिभ्यःचतुर्थी
मुनेःमुनिभ्याम्मुनिभ्यःपञ्चमी
मुनेःमुन्योःमुनीनाम्षष्ठी
मुनौमुन्योःमुनिषुसप्तमी
हे मुने!हे मुनी!हे मुनयः!सम्बोधनम्

‘मति’ इकारान्तः स्त्रीलिङ्गम् शब्दः

एकवचनम्द्विवचनम्बहुवचनम्विभक्तिः
मतिःमतीमतयःप्रथमा
मतिम्मतीमतीःद्वितिया
मत्यामतिभ्याम्मतिभिःतृतीया
मत्यै/मतयेमतिभ्याम्मतिभ्यःचतुर्थी
मत्याः/मतेःमतिभ्याम्मतिभ्यःपञ्चमी
मत्याः/मतेःमत्योःमतीनाम्षष्ठी
मत्याम्/मतौमत्योःमतिषुसप्तमी
हे मते!हे मती!हे मतयः!सम्बोधनम्

‘वारि’ इकारान्तः स्त्रीलिङ्गम् शब्दः

एकवचनम्द्विवचनम्बहुवचनम्विभक्तिः
वारिवारिणीवारीणिप्रथमा
वारिवारिणीवारीणिद्वितिया
वारिणावारिभ्याम्वारिभिःतृतीया
वारिणेवारिभ्याम्वरिभ्यःचतुर्थी
वारिणःवारिभ्याम्वरिभ्यःपञ्चमी
वारिणःवारिणोःवारीणाम्षष्ठी
वारिणिवारिणोःवारिषुसप्तमी
हे वारे/वारि!हे वारिणी!हे वारीणि!सम्बोधनम्

‘नदी’ ईकारान्तः स्त्रीलिङ्गम् शब्दः

एकवचनम्द्विवचनम्बहुवचनम्विभक्तिः
नदीनद्यौनद्यःप्रथमा
नदीम्नद्यौनदीःद्वितिया
नद्यानदीभ्याम्नदीभिःतृतीया
नद्यैनदीभ्याम्नदीभ्यःचतुर्थी
नद्याःनदीभ्याम्नदीभ्यःपञ्चमी
नद्याःनद्योःनदीनाम्षष्ठी
नद्याम्नद्योःनदीषुसप्तमी
हे नदि!हे नद्यौ!हे नद्यः!सम्बोधनम्

उकारान्तः/ऊकारान्तः शब्दाः (ukārāntaḥ/ūkārāntaḥ śabdāḥ)

‘भानु’ उकारान्तः पुल्लिङ्गम् शब्दः

एकवचनम्द्विवचनम्बहुवचनम्विभक्तिः
भानुःभानूभानवःप्रथमा
भानुम्भानूभानून्द्वितिया
भानुनाभानुभ्याम्भानुभिःतृतीया
भानवेभानुभ्याम्भानुभ्यःचतुर्थी
भानोःभानुभ्याम्भानुभ्यःपञ्चमी
भानोःभान्वोःभानूनाम्षष्ठी
भानौभान्वोःभानुषुसप्तमी
हे भानो!हे भानू!हे भानवः!सम्बोधनम्

‘धेनु’ उकारान्तः स्त्रीलिङ्गम् शब्दः

एकवचनम्द्विवचनम्बहुवचनम्विभक्तिः
धेनुःधेनूधेनवःप्रथमा
धेनुम्धेनूधेनूःद्वितिया
धेन्वाधेनुभ्याम्धेनुभिःतृतीया
धेनवे/धेन्वैधेनुभ्याम्धेनुभ्यःचतुर्थी
धेनोः/धेन्वाःधेनुभ्याम्धेनुभ्यःपञ्चमी
धेनोः/धेन्वाःधेन्वोःधेनूनाम्षष्ठी
धेनौ/धेन्वाम्धेन्वोःधेनुषुसप्तमी
हे धेनो!हे धेनू!हे धेनवः!सम्बोधनम्

‘मधु’ उकारान्तः नपुंसकलिङ्गम् शब्दः

एकवचनम्द्विवचनम्बहुवचनम्विभक्तिः
मधुमधुनीमधूनिप्रथमा
मधुमधुनीमधूनिद्वितिया
मधुनामधुभ्याम्मधुभिःतृतीया
मधुनेमधुभ्याम्मधुभ्यःचतुर्थी
मधुनःमधुभ्याम्मधुभ्यःपञ्चमी
मधुनःमधुनोःमधूनाम्षष्ठी
मधुनिमधुनोःमधुषुसप्तमी
हे मधु/मधो!हे मधुनी!हे मधूनि!सम्बोधनम्

‘वधू’ ऊकारान्तः स्त्रीलिङ्गम् शब्दः

एकवचनम्द्विवचनम्बहुवचनम्विभक्तिः
वधूःवध्वौवध्वःप्रथमा
वधूम्वध्वौवधूःद्वितिया
वध्वावधूभ्याम्वधूभिःतृतीया
वध्वैवधूभ्याम्वधूभ्यःचतुर्थी
वध्वाःवधूभ्याम्वधूभ्यःपञ्चमी
वध्वाःवध्वोःवधूनाम्षष्ठी
वध्वाम्वध्वोःवधुषुसप्तमी
हे वधु!हे वध्वौ!हे वध्वः!सम्बोधनम्

ऋकारान्तः पुल्लिङ्गम् शब्दः (ṛkārāntaḥ pulliṅgam śabdaḥ)

‘पितृ’ ऋकारान्तः पुल्लिङ्गम् शब्दः

एकवचनम्द्विवचनम्बहुवचनम्विभक्तिः
पितापितरौपितरःप्रथमा
पितरम्पितरौपितॄन्द्वितिया
पित्रापितृभ्याम्पितृभिःतृतीया
पित्रेपितृभ्याम्पितृभ्यःचतुर्थी
पितुःपितृभ्याम्पितृभ्यःपञ्चमी
पितुःपित्रोःपितॄणाम्षष्ठी
पितरिपित्रोःपितृषुसप्तमी
हे पितः/पितर्!हे पितरौ!हे पितरः!सम्बोधनम्

‘मातृ’ ऋकारान्तः स्त्रीलिङ्गम् शब्दः

एकवचनम्द्विवचनम्बहुवचनम्विभक्तिः
मातामातरौमातरःप्रथमा
मातरम्मातरौमातॄःद्वितिया
मात्रामातृभ्याम्मातृभिःतृतीया
मात्रेमातृभ्याम्मातृभ्यःचतुर्थी
मातुःमातृभ्याम्मातृभ्यःपञ्चमी
मातुःमात्रोःमातॄणाम्षष्ठी
मातरिमात्रोःमातृषुसप्तमी
हे मातः/मातर्!हे मातरौ!हे मातरः!सम्बोधनम्

‘धातृ’ ऋकारान्तः नपुंसकलिङ्गम् शब्दः

एकवचनम्द्विवचनम्बहुवचनम्विभक्तिः
धातृधातृणीधातॄणिप्रथमा
धातृधातृणीधातॄणिद्वितिया
धात्रा/धातृणाधातृभ्याम्धातृभिःतृतीया
धात्रे/धातृणेधातृभ्याम्धातृभ्यःचतुर्थी
धातुः/धातृणःधातृभ्याम्धातृभ्यःपञ्चमी
धातुः/धातृणःधात्रोः/धातृणोःधातॄणाम्षष्ठी
धातरि/धातृणिधात्रोः/धातृणोःधातृषुसप्तमी
हे धातः/धातृ!हे धातृणी!हे धातॄणि!सम्बोधनम्

‘त्’कारान्तः पुल्लिङ्गम् शब्दः (‘t’kārāntaḥ pulliṅgam śabdaḥ)

भूभृत् ‘त्’कारान्तः पुल्लिङ्गम् शब्दः

एकवचनम्द्विवचनम्बहुवचनम्विभक्तिः
भूभृत्भूभृतौभूभृतःप्रथमा
भूभृतम्भूभृतौभूभृतःद्वितिया
भूभृताभूभृद्भ्याम्भूभृद्भिःतृतीया
भूभृतेभूभृद्भ्याम्भूभृद्भ्यःचतुर्थी
भूभृतःभूभृद्भ्याम्भूभृद्भ्यःपञ्चमी
भूभृतःभूभृतोःभूभृताम्षष्ठी
भूभृतिभूभृतोःभूभृत्सुसप्तमी
हे भूभृत्/भूभृद्!हे भूभृतौ!हे भूभृतः!सम्बोधनम्

सरित् ‘त्’कारान्तः स्त्रीलिङ्गम् शब्दः

एकवचनम्द्विवचनम्बहुवचनम्विभक्तिः
सरित्सरितौसरितःप्रथमा
सरितम्सरितौसरितःद्वितिया
सरितासरिद्भ्याम्सरिद्भिःतृतीया
सरितेसरिद्भ्याम्सरिद्भ्यःचतुर्थी
सरितःसरिद्भ्याम्सरिद्भ्यःपञ्चमी
सरितःसरितोःसरिताम्षष्ठी
सरितिसरितोःसरित्सुसप्तमी
हे सरित्/सरिद्!हे सरितौ!हे सरितःसम्बोधनम्

जगत् ‘त्’कारान्तः नपुंसकलिङ्गम् शब्दः

एकवचनम्द्विवचनम्बहुवचनम्विभक्तिः
जगत्जगतीजगन्तिप्रथमा
जगत्जगतीजगन्तिद्वितिया
जगताजगद्भ्याम्जगद्भिःतृतीया
जगतेजगद्भ्याम्जगद्भ्यःचतुर्थी
जगतःजगद्भ्याम्जगद्भ्यःपञ्चमी
जगतःजगतोःजगताम्षष्ठी
जगतिजगतोःजगत्सुसप्तमी
हे जगत्!हे जगती!हे जगन्ति!सम्बोधनम्

‘च्’कारान्तः स्त्रीलिङ्गम् शब्दः (‘c’kārāntaḥ strīliṅgam śabdaḥ)

वाच् ‘च्’कारान्तः स्त्रीलिङ्गम् शब्दः

एकवचनम्द्विवचनम्बहुवचनम्विभक्तिः
वाक्-वाग्वाचौवाचःप्रथमा
वाचम्वाचौवाचःद्वितिया
वाचावाग्भ्याम्वाग्भिःतृतीया
वाचेवाग्भ्याम्वाग्भ्यःचतुर्थी
वाचःवाग्भ्याम्वाग्भ्यःपञ्चमी
वाचःवाचोःवाचाम्षष्ठी
वाचिवाचोःवाक्षुसप्तमी
हे वाक्-वाग्!हे वाचौ!हे वाचः!सम्बोधनम्

‘स्’कारान्तः पुल्लिङ्गम् शब्दः (‘s’kārāntaḥ pulliṅgam śabdaḥ)

चन्द्रमस् ‘स्’कारान्तः पुल्लिङ्गम् शब्दः

एकवचनम्द्विवचनम्बहुवचनम्विभक्तिः
चन्द्रमाःचन्द्रमसौचन्द्रमसःप्रथमा
चन्द्रमसम्चन्द्रमसौचन्द्रमसःद्वितिया
चन्द्रमसाचन्द्रमोभ्याम्चन्द्रमोभिःतृतीया
चन्द्रमसेचन्द्रमोभ्याम्चन्द्रमोभ्यःचतुर्थी
चन्द्रमसःचन्द्रमोभ्याम्चन्द्रमोभ्यःपञ्चमी
चन्द्रमसःचन्द्रमसोःचन्द्रमसाम्षष्ठी
चन्द्रमसिचन्द्रमसोःचन्द्रमःसु/चन्द्रमस्सुसप्तमी
हे चन्द्रमः!हे चन्द्रमसौ!हे चन्द्रमसः!सम्बोधनम्

अप्सरस् ‘स्’कारान्तः स्त्रीलिङ्गम् शब्दः

एकवचनम्द्विवचनम्बहुवचनम्विभक्तिः
अप्सराःअप्सरसौअप्सरसःप्रथमा
अप्सरसम्अप्सरसौअप्सरसःद्वितिया
अप्सरसाअप्सरोभ्याम्अप्सरोभिःतृतीया
अप्सरसेअप्सरोभ्याम्अप्सरोभ्यःचतुर्थी
अप्सरसःअप्सरोभ्याम्अप्सरोभ्यःपञ्चमी
अप्सरसःअप्सरसोःअप्सरसाम्षष्ठी
अप्सरसिअप्सरसोःअप्सरःसु/अप्सरस्सुसप्तमी
हे अप्सरः!हे अप्सरसौ!हे अप्सरसः!सम्बोधनम्

मनस् ‘स्’कारान्तः नपुंसकलिङ्गम् शब्दः

एकवचनम्द्विवचनम्बहुवचनम्विभक्तिः
मनःमनसीमनांसिप्रथमा
मनःमनसीमनांसिद्वितिया
मनसामनोभ्याम्मनोभिःतृतीया
मनसेमनोभ्याम्मनोभ्यःचतुर्थी
मनसःमनोभ्याम्मनोभ्यःपञ्चमी
मनसःमनसोःमनसाम्षष्ठी
मनसिमनसोःमनःसु/मनस्सुसप्तमी
हे मनः!हे मनसी!हे मनांसि!सम्बोधनम्

Leave a Comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *

error: Content is protected !!